Sa kasaysayan ng Pilipinas, hindi lang bala at baril ang ginamit laban sa mga rebeldeng Pilipino. May mas tusong sandata na ginamit ang Central Intelligence Agency o CIA. Isang operasyong sikolohikal na tumarget mismo sa paniniwala at takot ng mga Pilipino.

Hindi ito pelikula. Hindi ito alamat. Ito ay bahagi ng Cold War na naganap mismo sa ating lupa.

Hukbalahap at ang Labanan sa Gitnang Luzon

Noong dekada 1950, aktibo ang rebeldeng grupong Hukbalahap sa Gitnang Luzon. Sila ay dating gerilya laban sa Hapon noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ngunit kalaunan ay nakipaglaban sa gobyerno dahil sa isyu ng lupa, kahirapan, at ideolohiyang komunista.

Sa panahong iyon, umiigting ang Cold War. Ayaw ng Estados Unidos na may bansang kakampi sa kanila ang bumagsak sa komunismo. Kaya tumulong sila sa kampanya kontra-insurhensya ng pamahalaang Pilipino.

Dito pumasok ang CIA.

Ang Tao sa Likod ng Psychological Warfare

Isa sa mga pangunahing tauhan ay si Edward Lansdale, isang CIA operative na naging adviser ng gobyerno ng Pilipinas sa ilalim ni Ramon Magsaysay.

Hindi lang militar ang estratehiya niya. Gumamit siya ng psychological operations o psyops. Ang target ay hindi lang katawan ng rebelde, kundi ang kanilang isipan.

Ang “Aswang PsyOps”

Isipin mo 'yung dilim ng gabi sa probinsya, sa Gitnang Luzon. Tapos biglang may bulungan sa mga baryo. May mga kuwentong hindi mo alam kung saan nanggaling, basta na lang kumakalat. 'Yun pala, gawa-gawa lang ng CIA.

Isang gabi, may grupo ng CIA na tahimik na pumapasok sa gubat. Hindi sila nagdadala ng baril o bomba para makipagbarilan. Ang dala nila ay panakot.

Bago pa man sumapit ang gabi, may kumalat nang chismis sa baryo. 'Yung tipong "Uy, may nakitang aswang daw sa may bundok, 'yung katabi mismo ng kampo ng mga Huk." Walang paskel, walang anunsiyo sa radyo. Kwento-kwento lang sa plasa, sa may tindahan, sa inuman. 'Yung takot, hindi mo namamalayan, lumalalim na pala sa puso ng bawat isa.

Makalipas ang ilang araw, may grupo ng mga Huk na nagpapatrolya sa trail. Madilim, tahimik. Habang naglalakad sila, bigla na lang silang napahinto. Walang sigawan, walang putukan. 'Yung isa sa kanila, nakita na lang nila, may dalawang tusok sa leeg. 'Yung katawan, nakabaligtad. Para talagang sinipsip ng dugo.

Kinaumagahan, nakita ng mga kasamahan niyang Huk at ng mga tagabaryo 'yung bangkay. Doon na nag-umpisa ang totoong gulat at takot. 'Yung tipong 'di mo maipaliwanag. 'Yung kalaban nila, hindi na daw tao. Mga aswang na! 'Yung mga Huk, nag-umpisa nang umatras. 'Yung iba, lumipat ng kampo. Iniwasan na nila 'yung lugar na 'yun. Unti-unti na silang nagkawatak-watak.

Ginawa kasing sandata 'yung takot. Kasi naman, sa mga baryo at bundok ng Luzon, 'yung paniniwala sa aswang, malalim na 'yan sa kultura natin. Matagal nang bahagi ng buhay natin 'yan. Ginamit 'yan ng CIA para sirain ang moral at kumpiyansa ng mga Huk. 'Yun ang paraan para lumakas ang kontrol ng gobyerno sa rehiyon.

At hindi lang 'yun ang ginawa nila. May mga gabi raw na nag-iiwan ng liwanag o kaya'y kakaibang simbolo sa mga gusali 'yung grupo. 'Yung parang Santilmo daw, para takutin ang mga sinisipetsang kampi o tagasuporta ng Huk. Simula 1952 hanggang 1954, sa loob lang ng ilang buwan, unti-unting nawalan ng teritoryo ang mga Huk hanggang sa totally na-sugpo ang kanilang rebelyon.

Sa huli, ganito ang nangyari: ginamit ng CIA 'yung sarili nating kultura, 'yung kinatatakutan natin, at 'yung mga pinaniniwalaan nating Pilipino. Ginamit nilang sandata sa digmaan. Sa ganitong klaseng labanan, 'yung isip ng tao, higit pa sa baril at bala, ang unang tinatarget.

Dokumentasyon at Mga Aklat

Ang kwentong ito ay binanggit sa librong “Portrait of a Cold Warrior: Second Thoughts of a Top CIA Agent” ni Joseph Burkholder Smith.

Tinalakay din ang papel ni Lansdale sa aklat na “Edward Lansdale: The Unquiet American” ni Cecil B. Currey.

May mga historyador na nagsasabing maaaring may eksaherasyon sa detalye ng aswang story, ngunit kinikilala ng maraming pag-aaral na aktibong gumamit ng psyops ang CIA sa kampanya laban sa Hukbalahap.

Ang Mas Malalim na Aral

Hindi simpleng pang uuto ang nangyari. Isa itong malinaw na halimbawa kung paano ginagamit ang kultura, takot, at paniniwala bilang sandata ng geopolitika.

Kapag ang isang bansa ay hindi mulat sa sariling kasaysayan at hindi kritikal mag-isip, nagiging madali itong manipulahin ng mas malalakas na puwersa.

Hindi ito tungkol sa pagdepensa sa rebelyon. Hindi rin ito simpleng anti-Amerika na retorika. Ito ay paalala na sa digmaan, ang isip ng tao ang unang tinatarget.

Konklusyon

Ang operasyon ng CIA laban sa Hukbalahap ay patunay na ang tunay na laban ay hindi lang sa bundok kundi sa isipan.

Kung nais nating maging tunay na malaya, kailangan nating aralin ang ganitong mga kabanata ng kasaysayan. Dahil ang bayan na walang memorya ay bayan na madaling mauto muli.

Sources:

Blum, William. “The Philippines 1940s and 1950s: America’s Oldest Colony.” Killing Hope: U.S. Military and CIA Interventions Since World War II. Rev. ed., Common Courage Press, 2003, p. 38. CIA.gov, https://www.cia.gov/library/abbottabad-compound/13/130AEF1531746AAD6AC03EF59F91E1A1_Killing_Hope_Blum_William.pdf.