Sa unang tingin, parang baliw ang ideya.

“Bawasan ang pera ng gobyerno? Eh kulang nga ang serbisyo!”

Pero sandali. Pag-isipan natin ito bilang mga Pilipino na pagod na sa paikot-ikot na problema.

Isipino mo:
Kung lalagyan mo ng tone-toneladang gasolina ang isang sirang makina, aandar ba ito nang maayos?

O sasabog lang?

Ang totoo, hindi pera ang unang problema ng Pilipinas. Sistema ang problema.

Lumalaki ang Budget, Lumalaki rin ang Problema

Noong 2024, ang pambansang budget ng Pilipinas ay umabot sa ₱5.768 trilyon sa ilalim ng administrasyon ni Bongbong Marcos.
Source: Department of Budget and Management

Mas malaki ito kumpara sa mga nakaraang taon. Mas maraming pondo para sa infrastructure, ayuda, ahensya, at iba pa.

Pero tanong:

• Nawala ba ang korapsyon?
• Bumilis ba ang hustisya?
• Gumanda ba ang public hospitals?
• Bumaba ba ang red tape?

Ayon sa 2023 Corruption Perceptions Index ng Transparency International, ang Pilipinas ay may score na 34/100 at nasa rank 115 sa 180 bansa.

Ibig sabihin, sa kabila ng lumalaking budget, mataas pa rin ang perception ng korapsyon.

Pera Bilang Amplifier

Isipin mo ito.

Kung may barangay captain na tapat, kahit maliit ang budget, may maipapakita siyang resulta.

Pero kung may mayor na kurakot, kahit doblehin mo ang pondo, doble rin ang mawawala.

Ang pera ay amplifier.

Kung maayos ang sistema, palalakasin nito ang serbisyo.
Kung sira ang sistema, palalakasin nito ang nakawan.

Halimbawa sa Malalaking Proyekto

Sa ilalim ng programang Build Build Build na inilunsad noong administrasyon ni Rodrigo Duterte, bilyon-bilyong piso ang inilaan para sa infrastructure.

Source: National Economic and Development Authority

May mga natapos na proyekto. Totoo yan.

Pero kasabay nito, dumoble rin ang national debt.

Ayon sa Bureau of the Treasury, umabot sa higit ₱14 trilyon ang utang ng Pilipinas noong 2023.

Tanong ulit:

Kung hindi matibay ang procurement system, kung mahina ang auditing, kung may political favoritism, saan napupunta ang sobrang pondo?

Kapag Maraming Pera, Maraming Tukso

Real talk tayo.

Kapag maliit ang pondo, limitado ang pwedeng nakawin.
Kapag trilyon ang budget, mas malaki ang opportunity.

Kaya bago natin isigaw ang “dagdagan ang budget,” dapat tanungin muna natin:

• Transparent ba ang bidding?
• Independent ba ang COA audits?
• May digital tracking ba ng projects?
• May personal accountability ba ang mga opisyal?

Kung wala, bakit natin bubuhusan ng mas maraming gasolina ang makina na may tagas?

Disiplina Bago Dagdag Pondo

Tingnan natin ang mga bansang may mababang corruption index tulad ng Singapore. Hindi sila nagsimula sa sobrang yaman. Nagsimula sila sa matinding disiplina, anti corruption enforcement, at malinaw na accountability.

Source: Transparency International CPI rankings

Ang Pilipinas hindi kulang sa pera. Kulang sa sistema.

Ang Radikal na Panukala

Hindi ibig sabihin na literal na gutumin ang gobyerno.

Ang ibig sabihin:

  1. Limitahan ang discretionary funds

  2. I-freeze ang expansion ng ilang ahensya

  3. I-digitalize lahat ng procurement at spending

  4. Gawing automatic public record ang lahat ng government contracts

  5. I-reward ang mga ahensyang may malinaw na performance metrics

Kapag naayos na ang sistema, saka mo dagdagan ang budget.

Hindi baliktad.

Huling Tanong para sa Bayan

Kung bibigyan mo ng tone-toneladang gasolina ang isang sirang makina, aandar ba ito nang maayos?

O sasabog lang?

Mga kababayan, hindi tayo mahirap dahil kulang ang pera.
Mahirap tayo dahil kulang ang disiplina ng mga namumuno sa paggamit ng pera ng bayan.

Bago tayo humingi ng mas malaking gobyerno, siguraduhin muna nating maayos ang gobyerno.

Dahil ang pera hindi nag-aayos ng sira.
Pinapagana lang nito kung anong meron na.